ظرافت هایی در باب تربیت (۲)

کسی که خود را برای پرورش یک سید حسن نصر اله یا یک بانو امین دیگر آماده می­کند با دعا و انابه و نماز و توبه، و پرهیز از هر برخورد، هر لقمه­، هر دیدنی و شنیدنی نامناس، لحن متین و روحیه شاد و آرامی داشته راه تکریم و کمک به رشد استعدادهای او را بدون تحمیل و فشارهای اشتباه دنبال خواهد کرد.

نویسنده: مریم ادیب – کارشناس ارشد و مدرس مهارت های تربیت دینی

_MG_6549

 حال برای اینکه بتوانیم فرزندان بیشتر و بهتری داشته باشیم، چه باید بکنیم و تشویق ایشان برای افزایش نسل، همراه با چه دقت ­های ظریفی است؟

در بحث قبل، به هفت مورد از راهکارها اشاره شد.  بقیه ی ظرافت ها و راهکارها را در این بخش بخوانید:

  • رها کنیم و راه­های ایجاد صمیمیت و اعتماد را بیاموزیم، نه اینکه افراد را به بند کشیده و با کنترل­گری و تحمیل، زندگی را با پُرگویی و نصیحت و توبیخ و تنبیه تلخ سازیم. بگذاریم آزاد زندگی کنند و مرتب حساب نکشیم. غذا خوردن، درس خواندن و حتی نماز خواندن بچه ­ها نباید مایه درگیری و سرزنش باشد تا شخص بتواند با احساس آزادی و تشنگی خود حرکت کند و میل طبیعی ­اش خشک نشود. تشویق گاه به گاه خوب است اما تشویق زیادی نیز نوعی باج دادن و کنترل­گری از بیرون است که اشتیاق درونی را خشک می کند.

کنترل­های نامحسوس برای پرهیز از انحرافات و برنامه­ ریزی برای افزایش بینش و آگاهی و ارتباط با افراد دوست داشتنی و اهل خیر، اقدام مفیدی است. گاهی باید حرفی را شخص محبوب­ تری بزند تا اثر کند و والدین از هر صد مورد، یکی را بیشتر تذکر ندهند تا رابطه ­های دوستانه در منزل به هم نخورد :

خوشتر آن باشد که سر دلبران   گفته آید در حدیث دیگران

  • لجبازی را با لجبازی، بی­توجهی را با بی­ توجهی، پرخاش را با پرخاش جواب ندهیم. کار پزشک درک بیمار و مرحم گذاری است. امیرالمؤمنین  فرمودند: لَیْسَ مَعَ الِاخْتِلَافِ ائْتِلَاف، با اختلاف الفت صورت نگیرد.[۱] همچنین در جای دیگر فرمود­اند: لایحلم عن السفیه الا العاقل، جز عاقل کسی با سفیه بردباری نمی­کند. لازمه عقل این است که با بزرگواری با اشتباهات دیگران روبرو شویم و تنها نگران وظیفه و نامه عمل خود باشیم. به بیان دیگر هرگز بخاطر نادانی دیگری از کمال خود کم نگذاریم. چه خانه امنی است آنجا که مادر و پدری نرم­خو، عاقل و آرام زندگی می­کنند.
  • خانواده­ای که «صفر و صدی» فکر می‌کند، همه چیز را یا سیاه می‌بیند یا سفید. از این همه رنگ دیگر بی‌خبر است. همه چیز برایش یا زشت است یا عالی، یا دوست‌داشتنی است یا نفرت‌انگیز. در آشنا و فامیل با یکی قهر است، با یکی صمیمی، یا قابل اعتماد هستی یا طرد شده.

اگر گمان کنیم همه چیز در عالم باید درست و مرتب باشد، در این ­صورت نمی­توانیم نقاط قوت و ضعف را در کنار هم ببینیم. اگر درست ببینیم که عامل مشکلات جامعه تک تک ما هستیم که در لباس مسئول، کارمند، بازاری، معلم و… گاهی خوب و گاهی بد عمل می­کنیم، در اینصورت بدبینی نسبت به افراد منجر به بدبینی نسبت به کل جامعه اسلامی و حتی اسلام می­شود.

خانه، کشور و جهان، هم پر از خوبی است و هم پر از ایراد و اشکال. همه جای دنیا آدمهایی هستند که فکر می­کنند از مملکت آنها به هم ریخته­ تر وجود ندارد. اگر همه بد عمل کردند، ما به فرزندانمان یاد بدهیم که ملاک رفتار ما، جامعه و محیط نباشد. اسلام صحیح را بیاوزیم و ملاک عمل قرار دهیم.

zzb

  • ایجاد انس به مطالعه و الگو قرار گرفتن والدین در این خصوص موجب بالا رفتن علم و اطلاعات خانواده خواهد بود. اگر بنا را بر کمتر نصیحت کردن و داشتن تعاملات عاطفی شاد بگذاریم، راه افزایش اطلاعات لازم قرار گرفتن مجلات و کتب مفید در سبد خرید خانواده باعث خوگرفتن به مطالعه از کودکی خواهد بود. استفاده از قصه­ های شیرین و جذاب کودکانه، و استمرار این مطالعات تا استفاده از غنی­ترین منابع یعنی قرآن و روایات پیامبر عزیز و اهلبیت گرامی ایشان لازمه حیات معنوی و علمی انسان خواهد بود.
  • تحسین و تمجید توانمندی­های یکدیگر را فراموش نکنیم. اگر باور کنیم که رفتارهای مورد توجه ، تقویت خواهند شد، به جای یادآوری مکرر اشتباهات و ایرادات افراد و ثبت ذهنی اینکه نالایق و بی­مسئولیت هستند، انرژی خود را صرف تحسین و تشویق خوبی­ها و قابلیت­هایشان کرده و در ذهنشان ادامه دادن به خوبی­ و پاکی و تلاش را ثبت می­کنیم.

فأَمَّا مَنْ أَعْطَى‏ وَ اتَّقَى‏(۵) وَ صَدَّقَ بِالحْسْنىَ‏(۶) فَسَنُیَسِّرُهُ لِلْیُسْرَى‏(۷) – و اما آنکس که عطا کرد و پرهیزگارى نمود، و نیکویی را تصدیق کرد، او را مهیا کنیم براى همواری­ها. سوره مبارکه لیل

  • بچه­ ها با عقل به دنیا می­آیند، کمک کنیم تا عاقل شوند. در منزل شما چه کسی مسئول کم و زیاد کردن آب کولر است؟ خانم منزل؟ پدر خانواده؟ … یا بچه ­ها؟

البته که هیچکدام، هر کولر آبی که خریداری می­شود، دارای قطعه به نام شناور است، اما این شناور باید نصب شود. همان قطعه­ای که باعث کنترل کم یا زیادی آب است. هر بچه­ ای هم که پا به دنیا می­گذارد دارای عقل است. اما «تـ » اش بایدنصب شود تا بشود: «تعقل». باید پدر و مادر هزارها بار او را به خودش رجوع دهند و با تصمیم نگرفتن مداوم، دفاع نکردن و جواب ندادن به جای او، کاری کنند تا خودش حرف بزند، بررسی و تفکر کند و تعقل در او فعال شود.

امیرالمؤمنین  فرمودند: «کلّ شی‏ء یحتاج الى العقل، و العقل یحتاج الى الادب. هر چیز محتاج است به عقل، و عقل محتاج به ادب.[۲]»  ادب به معنی تربیت و رشد دادن است.

عقل ما کامل است اما میزان به کار انداختن و استفاده افراد از آن متفاوت است. اکثرَهُم لایعقلون؛ یعنی بیشتر انسان­ها از عقلشان استفاده نمی­کنند، و این شکایت خداست.

کف یک دستمان بنویسیم: « از کجا فهمیدی؟» و کف دست دیگر: «تو چی فکر می­کنی؟» هرگاه کودکی پرسید، این را چکارش کنم؟ آن چرا آنطوری است؟ چرا، چطور، کی، چند و … بگوییم: «تو چی فکر می­کنی؟» (تقویت خلاقیت فکری، به معنی تولید ذهنی). هرگاه نظریه­ای را صادر کرد و یک جمله خبری گفت، می­توانیم بپرسیم: «از کجا میدانی؟ چطور فهمیدی؟» (تقویت تفکر انتقادی، به معنی مستند حرف زدن).

مثلا اگر می­گوید: همه از این لباس­ها دارند، من هم می­خواهم. می­گوییم: از کجا فهمیدی؟ مطمئنی که همه دارند؟… آیاحرفت به این معنی است که هر کاری که همه کردند درست است و ما هم باید بکنیم؟ …

اگر سؤالی کرد، نقش دایره المعارف و حل المسائل را بازی نکنیم و فرصت بدهیم تا خودش هم تلاشی بکند و راه­ حل­های ممکن را حدس بزند.

تمرین برای زیبا دیدن و مثبت اندیشیدی، پیروی نکردن از سنت­های غلط، افزایش دانش مفید، مطالعه داستان­های فکری و پرسیدن از نکات موجود در آن، تقویت منطق، مستقل فکر کردن (نه تحت تاثیر جوّ)، علت­یابی رویدادها، طبقه بندی مطالب، گفتگو و تفکر جمعی، بررسی تشابهات و تفاوت­ها و بررسی پیش­فرض­های صحیح یا غلط و دقت در هدف از انجام هر کار و عاقبت نگری، از جمله راه­های پرورش تفکر و تعقل است.

اذَا هَمَمْتَ‏ بِأَمْرٍ فَتَدَبَّرْ عَاقِبَتَهُ فَإِنْ یَکُ خَیْراً وَ رُشْداً فَاتَّبِعْهُ وَ إِنْ یَکُ غَیّاً فَدَعْه، چون قصد انجام کاری را داشتی در عاقبتش اندیشه کن، اگر خیر و رشد بود دنبال کن و اگر انحراف بود رهایش کن.[۳] امیرالمؤمنین

  • مراعات حلال و حرام در تغذیه و رفتار، پرهیز از لقمه­ی شبهه­ ناک، تهیه و صرف غذا با نام و یاد خداوند، آرامش و نشاط روحی، استفاده از هوای سالم، سخن گفتن با جنین پس از چهار ماهگی که روح در او دمیده شده، مبنی بر اینکه شیعه، مؤمن و با اخلاق باشد، از مواردی است که در دستورات بزرگان ذکر شده است.آنان که به لقمه حلال و سالم بسیار اهمیت می­دهند چون در نسل و توفیقات خیر اثر می­گذارد. و دقت در حلال بودن و پرهیز از شبهات در تهیه روزی باعث می­شود تا از هر نوع دروغ و حقه و بی نوبتی و احتکار و رفتارهای ناشایست دیگر خود داری کرده و از رزق طیبی که خدا برایمان مقرر کرده بهرمند شویم. اگر باور کنیم که ً إِنَّ اللَّهَ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدیرٌ (۱۴۸، سوره مبارکه بقره).. و اینکه: إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّهِ الْمَتینُ (۵۸، سوره مبارکه ذاریات) حتماَ می­تواند روزی بنده­اش را به­اندازه مقرر شده برساند.

پیامبرمان  فرمودند: روح الامین (جبرئیل) به قلب من الهام کرده که هیچ بنده تا روزى خود را کامل نخورد نمیرد، پس در تحصیل روزى نیک رفتار باشید (به کارهاى ناشایسته دست نزنید) مبادا تأخیر رزق‏ سبب شود قسمت خدائى را از حرام بجوئید که روزى حلال‏ جز از راه حلال بدست نیاید.[۴]

  • نقش توکل و دعا برای داشتن و خدمتگزاری به بهترین فرزندان: وقتی صحبت از ضرورت آرامش و نشاط در دوران بارداری و شیردهی می­شود، منظور این است که وظیفه­ ی اصلی خود را تشخیص داده و از حضور در شرایط کاری و بحث های خانوادگی که می­تواند به درگیری­های و اندوه بیانجامد خود را دور نگه دارد.

بعضی مادران دچار استرس مضاعف می­شوند که اگر مشکلی پیش بیاید، چه کنند؟ با عوارضی که برای فرزندشان پیش­ می ­آید چه کنند؟ سهم ما این است که وظیفه خود را تا حد امکان در زمینه سازی شرایط مثبت انجام دهیم، اما همه چیز از اول تا آخر به­دست خداست که خودش مهربان­ ترین مهربانان است. با توکل از خدا بخواهیم که اگر در موضوعات روزمره ی موضوعی باعث ایجاد  مشکل شد، به کرم خود جبران کند و هر امکان آسیبی را به توانمندی و زیبایی و ایمان تبدیل کند. چه بسیارند افراد سالم و فرهیخته­ ای که درخانه های معمولی و حتی پر مسأله پا به جهان گذاشته و به درجات بالای اخلاقی، علمی و معرفتی رسیده­ اند.

کسی که خود را برای پرورش یک سید حسن نصر اله یا یک بانو امین دیگر آماده می­کند با دعا و انابه و نماز و توبه، و پرهیز از هر برخورد، هر لقمه­، هر دیدنی و شنیدنی نامناس، لحن متین و روحیه شاد و آرامی داشته راه تکریم و کمک به رشد استعدادهای او را بدون تحمیل و فشارهای اشتباه دنبال خواهد کرد.


[۱]  تحف العقول، النص، ص ۸۵

[۲]  غررالحکم، حکمت ۶۹۱۱

[۳]  المحاسن، ج‏۱، ص ۱۶

[۴] تحف العقول، ترجمه جنتى، متن، ص۷۰

۱۶
اردیبهشت ۱۳۹۲
مادربانو
دسته‌ها تربیت
دیدگاه‌ها بدون دیدگاه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>