تربیت دینی در نگاه بزرگان ؛ خانواده اولین بستر تربیت

درمعارف اسلامی آمده است که تمام آنچه کودک می بیند ؛ازچهره ها و اعمال و …. وارد کودک می شود و روی صفحه سفید وجود او نقش می بندد

 خلاصه شده : اعظم بانو

در خاطرشریف دوستان هست که سلسله مطالبی تحت عنوان به سوی تربیت دینی به قلم این حقیر دراین سایت نوشته شد، به دنبال مطالعاتی که در زمینه تربیت فرزند و خانواده داشتم به سلسله مباحثی برخوردم از عالم والا مقام حاج آقا مجتبی تهرانی  رحمه الله علیه ، با  خواندن یک مطلب از این سلسله برخود واجب ولازم دیدم که حالا که میخواهیم بحث ترییت دینی را در این سایت داشته باشیم چه بهترآن است از گفتار کسانی استفاده کنیم که عمری را به مجاهدت با نفس و بالا بردن دانش علمی و عملی خود صرف کرده اند .

لذا از این پس این سری مطالب را از زبان این عالم اخلاق ادامه می دهیم . سعی من این است که سخنرانیهای ایشان که در سایت خودشان موجود است را به صورت خلاصه و مدون تقدیم حضور شما خوانندگان محترم کنم .

خداوند روح ایشان را در رضوان خودش قرار بدهد و شاگردی ما را به بزرگی خودش قبول کند و لحظه به لحظه در تربیت خود و فرزندانمان دربعد علمی و عملی یاری کند .

images

اَعوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم؛ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیم وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبّ‏ِ الْعَالَمِین
وَ صَلَّی اللهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهِرین وَ لَعنَهُ اللهِ عَلی اَعدائِهِم اَجمَعین.

فرزند دنباله وجودی و به منزله ادامه وجود پدر و مادر است. هنگامی که والدین ازدنیا می روند، با وجود فرزند انگار که هنوز از این نشئه نرفته است و چه بسا بتواند با همین ادامه وجود­ش، از او بهره بگیرد. جاودانگی از خواسته های ذاتی بشر و جزئی از فطرت اوست، هیچ کسی نمی­خواهد از بین برود بقاء انسان به تربیت صحیح فرزند است. در روایات ازفرزند به عنوان میراث الهی و امانت الهی یاد می شود. انسان نباید این میراث را به در بدهد و درامانت خیانت کند و راه هدر ندادن این میراث و حفظ این امانت خدایی، ادب و تربیت است .

از علی (علیه السلام) نقل شده که حضرت فرمود: « خَیرُ ما ورَّثَ الآباءُ اَلأَبناء اَلأَدَب[۱]».

بهترین چیزی که پدر برای فرزند به ارث می­گذارد، همان تربیت اوست. ارثیّه انسان در مال نیست، چون رابطه مال با  انسان اعتباری است. لذا درمعارف اسلامی داریم که شما در ارتباط با خانواده­ تان، بیش­ترین سعی و کوششتان را برای مسائل مادی او نگذارید! بلکه بیش­ترین هَمِّ تو، تربیت آنها باشد. چون او ادامه وجود تو است، بقاء تو به بقاء انسانیّت و معنویّت اوست نه حیوانیّت او. اگر او از بُعد معنوی­اتش تربیت شود، این ادامه حیات معنوی تو است.

در نهج­البلاغه است که علی (علیه السلام) می­فرماید،: « لَا تَجْعَلَنَّ أَکْثَرَ شُغْلِکَ بِأَهْلِکَ وَ وَلَدِک، فَإن یَکُن أهلُکَ و وَلَدُکَ أولیاءَ الله فَإنَّ اللهَ لا یُضیع أولیائَه[۲]».

بیشتر مشغولیّات خویش را نسبت به خانواده و فرزندت قرار مده، چرا که اگر خانواده و فرزندت اولیاء خدا باشند، خدا آنها را فرو گذار نمی­کند.

ابتدا می فرمایند که بیش­ترین مشغولیّات انسان برای خانواده اش نباید ازنظرمادی باشد، در ادامه ودر توضیح جمله اول می فرماید که تو اگر میخواهی کاری کنی، بیش­ترین هَمِّ خودت را بگذار برای اینکه خانواده ات از دوستان خدا شوند ودر بعد معنوی و محکم کردن پیوند آنها با خانواده ات کارکن زیرا در آن صورت است که آنها دوستان خدا می شوند و بدان خداوند دوستانش را هیچ وقت وا نگذاشته و رها نمی­کند. فرزندان و خانواده ات را ولی­ الله­ بکن، وقتی آنها رابطه­ اشان با خدا درست شد، غصه نخور زیرا هیچ وقت مولا عبد را رها نمی­کند.

اولین محیطی که انسان در آن رشد میکند خانواده است و ازهمان زمان انعقاد نطفه اهمیت دارد و شروع می­شود.

نقشی که انسان از مربیان محیط خانواده می­گیرد اساسی و سرنوشت­ ساز است.

فطریات اکتسابی نیست!

انسان وقتی پابه نشئه دنیا می­گذارد و متولد می­شود، مفطور به فطرت­هایی است که در وجودش می باشد واین فطرت در دو بعد عقل عملی و دین میباشد . او در بُعد معنوی خویش، هم خداجو است و هم خداخواه. هم دنبال خدا می­گردد و هم خدا را دوست می­دارد. « کُلُّ مَولودٍ یولَدُ عَلَی الفِطرَه[۳]» هر فرزندی بر اساس فطرت به دنیا می ­آید. بعد فطرت را هم معنی می­کند « أَلفِطرَهُ هِی التّوحید ». این آمیخته به او است. اصلا و ابدا  نمی­خواهد تو به او تحمیل کنی.

تربیت یعنی شکوفایی فطرت

کاری که والدین باید انجام دهند این است که فطرتی را که در بچه وجود دارد شکوفا کنند .او خود سرمایه اصلی را دارد، کودک همان موقع که پا به عرصه نشئه دنیا گذاشت در فطرت او این مطلب هست که ظلم بد است، خوبیعدل، امانت داری و بدی دروغ و خیانت و ….. را می فهمد . اینها جزء فطریات او، یعنی مربوط به بُعد عقل عملی است.

صفحه وجودی کودک پاک است

یک سنخ امور هست که اینها به عنوان ملکات نسبت به اعمال مطرح است. ملکه این است که با تکرار یک سنخ اعمال چه از خودش صادر بشود، چه از غیر انعکاس پیدا کند در وجود انسان نقش ببندد. چه سمعی آن، چه بصری آن، اینها بحث بعدی است. صفحه وجودی فرزند، صفحه پاکی است، هیچ چیزی در آن نوشته نیست. از نظر ملکات هم پاک است وهیچ ملکه­ای نقش ندارد نسبت به کارها و هیچ زمینه و گرایشی ندارد.

درمعارف اسلامی آمده است که تمام آنچه کودک می بیند ؛ازچهره ها و اعمال و …. وارد کودک می شود و روی صفحه سفید وجود او نقش می بندد

اینجاست که دست گذاشته و گفته اند باید مراقب باشید! تربیت در ارتباط با اینجاست.

علی (علیه السلام) به امام حسن(علیه السلام) خطاب کرد، فرمود: « إِنَّما قَلبُ الحَدَث کَالأَرضِ الخَالیهِ ما ألقِیَ فیها مِن شَئٍ قَبِلَتهُ فَبادَرتُکَ بِالأَدَبِ قَبلَ أَن یَقسُوا قَلبُکَ [۴]» قلب بچّه مانند زمین خالی است که هر چه در آن ریخته شود آن ­را قبول می­کند، پس من به تربیت تو مبادرت ورزیدم، پیش از آنکه قلبت سخت شود. کودک، هیچ چیزی در ظرف وجودی اش نیست، هر چیزی بذروجودش بکاری قبول می­کند.

تربیت در کودکی راحت تر است

مسئله مهم اینجاست که فرق بین این محیط با محیط­های دیگر در این است که ملکات در این محیط سریع­تر نفوذ می­کند.یعنی بحث پاکی و سرعت اثر پذیری مطرح میباشد .

در باب تعلیم وتعلم داریم که  « أَلعِلمُ فی الصِّغَر کَالنَّقشِ فِی الحَجَر ». علم در کودکی مانند حکاکی بر روی سنگ است. سریع اثر می­کند و می­ماند.

این «یَقسوا» که امیرالمؤمنین در روایت فرمود،مسامحا به این معناست که این زمین حتی شخم­زدن نمی­خواهد؛ که بخواهیم سنگ و کلوخ و… را جمع کنیم که بعد بکاریم. سرعت نفوذ در آن بسیار  بالاست.

سفارشاتی که در روایات حتی راجع به خود انبیاء در مأموریت­های الهی داریم این است که  اول سراغ خانواده­ات برو واین نشان دهنده اهمیت تربیت درخانواده است .

اقتضای غیرت انسانی و الهی تربیت فرزند به آداب انسانی و الهی است

غیرت انسانی و الهی اقتضا می­کند که فرزند را به آداب انسانی و الهی تربیت کنیم. یک انسان مومن تحویل جامعه بدهیم ،نه یک حیوان. ازدیاد حیوان دو پا ضرورتی ندارد

غیرت ایمانی، یعنی دینی و انسانی اقتضای این معنا را می­کند که اگر حبّ صادقانه و خالصانه داری باید تربیت ایمانی انجام دهیم.

انسان نسبت به فرزندش حبّ انسانی و الهی دارد، مسئله حیوانیّت تحت­ الشعاع است. لذا علی (علیه السلام) می­گوید: بیش­ترین کارت را برای تربیت و بعد معنوی او بگذار. حیوانیّت او را بگذار باشد. خدا به او می­دهد مثل بقیه حیوانات که برای آنها روزی می­دهد و این­ها از گرسنگی نمردند، در بیابان­ها می­چرند..

 

 

[۱]  اصول کافی، ج ۸، ص ۱۵۰٫

[۲] نهج البلاغه، حکمت۳۵۲٫

[۳] بحار الانوار، ج ۲۶، ص ۲۷۷٫

[۴]نهج البلاغه، نامه ۳۱٫

منبع : پایگاه اطلاع رسانی حضرت آیت الله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی

۱۴
فروردین ۱۳۹۲
مادربانو
دسته‌ها Slider تربیت
دیدگاه‌ها ۲ دیدگاه

یک پاسخ برای : 2

  1. رباب گفته:

    سلام
    سال نوت مبارک
    خدا توفیقاتتو زیاد کنه. خیلی ممنون. واقعا نفس خیلی مهمه وقتی دیدم از قول حاج آقا مجتبی است یه جور دیگه خوندم. ممنون که واسطه شدی.

    • اعظم بانو گفته:

      سلام
      سال نو شما هم مبارک
      ممنون از دعای خیرت . ان شاءالله توفیقات شما هم روز افزون
      وقتی مطالب رو دیدم
      جفاکاری بود به نظرم
      این مطالب نخونده بمونه
      بعد من مطالبی بنویسم که اون عمق و ایمان و علم واقعی توش کمتره
      در پناه خدا

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>