زمان سرگشتگی زبـان

کودکان زیادی هستند که لکنت زبان را تجربه می‌کنند. این مورد اغلب باعث ایجاد اضطراب در میان خانواده‌ها و خصوصا مادران جوان می‌شود. ما در این مقال به چند نکته کاربردی در باب لکنت زبان کودکانه اشاره خواهیم کرد.

شاید کودک شما هم در سال‌های ابتدایی کودکی و زمانی که تازه زبان باز کرده، دچار لکنت زبان شود.

کودکان زیادی هستند که لکنت زبان را تجربه می‌کنند. این مورد اغلب باعث ایجاد اضطراب در میان خانواده‌ها و خصوصا مادران جوان می‌شود. آنها نگرانند که کودکشان با این اختلال گفتاری بزرگ شده و در اجتماع مورد تمسخر واقع شود و اعتماد به نفس کودکشان هر روز به‌خاطر این امر کم و کمتر شود و آینده او تحت‌الشعاع قرار گیرد و البته حق دارند. گاهی مادران آنقدر مضطرب و دستپاچه هستند که نمی‌توانند درست فکر و عمل کنند. آنها به پیشنهادهای هر شخص غیرمتخصصی در این زمینه گوش می‌دهند و به محض اینکه کودک در گفتارش دچار اختلال شود به تمام کردن جملات کودک می‌پردازند. گاه سعی می‌کنند کودکشان را از جمع‌های همسالان دور کنند تا مورد تمسخر واقع نشود. علاوه بر کودک، خود نیز دچار سرخوردگی و عدم‌اعتماد به نفس می‌شوند و فکر مادر خوب نبودن در فکر و احساسشان رسوخ می‌کند. گروه دیگری از مادران راه تفریط را پیش می‌گیرند و دائما با خودشان تکرار می‌کنند که این طبیعی است و کودک همین که ۳-۲ سالگی را پشت سربگذارد خودبه‌خود بهبود پیدا می‌کند و البته واضح است که همه این عکس‌العمل‌ها، چه افراط و چه تفریط به بدترشدن اوضاع کمک می‌کند و نه درمان کودک. ما در این مقال به چند نکته کاربردی در باب لکنت زبان کودکانه اشاره خواهیم کرد.

little girl is playing hide-and-seek hiding face

لکنت زبان چیست؟

لکنت زبان یک اختلال گفتاری است. کودکی که لکنت زبان دارد حین صحبت کردن دچار مشکلاتی مثل تکرار یا کشش یا قفل‌شدن غیرارادی کلمه یا بخشی از کلمه می‌شود. کودک حین گفتار ممکن است که دچار تنگی‌نفس، نفس‌نفس‌زدن، پلک زدن، لرزش فک و لب‌ها یا کج کردن سر، درآوردن شکلک و گردش غیرارادی سر و گردن شود. تحقیقات نشان می‌دهد کودکانی که دارای لکنت زبان هستند تکلم را دیرتر شروع می‌کنند و بیشتر از گفته‌های تک واژگانی استفاده می‌کنند. اشتباهات دستوری دارند و در تولید اصوات دچار مشکلند، این کودکان در مقایسه با کودکان سالم ۲‌ماه تأخیر رشد کلامی دارند.

چقدر شایع است؟

لکنت زبان یکی از اختلالات گفتاری شایع میان کودکان است، حدود ۵درصد کودکان دچار این اختلال می‌شوند، در این میان پسران بیش از دختران دچار لکنت می‌شوند و دوره درمانشان هم طولانی‌تر است. ۵۰ تا ۸۰درصد کودکانی که به‌موقع به مشکلشان رسیدگی شود تا قبل از نوجوانی این اختلال را پشت سر می‌گذارند. زمان شیوع لکنت زبان از ۲تا ۴سالگی و پس از آن در سنین دبستان است. سنین خردسالی- ۲تا ۴سالگی- زمان آغاز فراگیری مهارت‌های گفتاری و شروع صحبت کردن کودک و به کار‌گیری لغات جدید و استفاده از جملات طولانی‌تر است و زمان مدرسه- ۵تا ۷سالگی- دربردارنده شروع یادگیری رسمی و آغاز مدرسه و ورود به اجتماعی بزرگ‌تر از خانواده و هیجانات ناشی از اینهاست.

علت‌ها چیست؟

لکنت زبان یک پدیده روانی- حرکتی است و تا‌کنون دلیل روشنی برای آن مشخص نشده است. آنچه مشهود است این است که علل لکنت زبان ترکیبی است از علل عاطفی، اجتماعی و بدنی. عوامل ژنتیک نیز می‌توانند باعث بروز لکنت در کودک شوند، در خانواده‌هایی که سابقه لکنت زبان وجود داشته باشد امکان ابتلا به آن بیشتر است همچنین علل اضطرابی و تنش، باعث تشدید لکنت زبان می‌شوند. سلامت مغز در گفتار و کلام کودک تأثیر بسزایی دارد. بنابراین لکنت می‌تواند به‌علت عدم‌سلامت مغز پیش آمده باشد، آسیب‌های هنگام زایمان و ضربه و صدمه به مغز می‌توانند باعث بروز لکنت زبان شوند. عوامل روانشناختی و محیطی نیز بسیار تأثیر دارند. بعضی از آنها ممکن است باعث ایجاد لکنت نشوند اما در ادامه باعث تشدید آن می‌شوند. عواملی چون اضطراب، تنش، استرس، هیجانات و ضربه‌های عاطفی.

آیا لکنت درمان‌پذیر است؟

لکنت زبان کاملا درمان‌پذیر است و بهترین سن برای درمان آن قبل از ۷ سالگی است. در صورت داشتن کودکی که دچار این اختلال گفتار است هر چه زودتر برای درمان این عارضه به پزشک متخصص مراجعه کنید. تأخیر در درمان ممکن است باعث شدت یافتن لکنت شود چرا که هر چه زمان بگذرد فشار محیطی بر کودک بیشتر می‌شود و اعتماد به نفس او بیش از پیش تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد.

چه کنیم؟

۱- علت این اختلال را پیدا کنید؛ علل ایجاد این اختلال گفتاری در کودکان می‌تواند ژنتیک باشد، کودکانی که در خانواده خود سابقه اختلالات گفتاری دارند، بیشتر در معرض ابتلا به این نوع اختلال هستند. سلامت گفتار به سلامت مغز ارتباط دارد لذا هرگونه فشار، آسیب، ضربه و صدمه‌ای که به مغز کودک وارد شود ممکن است در گفتار او خلل وارد کند. از دیگر علل اختلالات گفتاری علل روانشناختی است. ضربه‌های عاطفی، هیجانات خاص، احساسات شدید و… از جمله عواملی هستند که ممکن است در گویش کودک تأثیر منفی بگذارند. علل محیطی نیز تأثیر بسزایی در سلامت گفتار کودک دارند؛ والدینی که به گفتار صحیح کودک اهمیتی نمی‌دهند، او را به تند صحبت کردن و اشتباهات کلامی تشویق می‌کنند، جملات کودک را کامل می‌کنند یا کودک را مجبور به انضباط‌های شدید کلامی می‌کنند، زمینه‌ساز اضطراب‌های شدید در کودک می‌شوند. پیدا کردن علت لکنت به شما در انتخاب نوع درمان کمک می‌کند. اگر خودتان قادر به تشخیص علت لکنت زبان کودکتان نیستید، حتما او را نزد متخصص ببرید.

۲- با یک متخصص گفتاردرمانی مشورت کنید، گفت‌وگو با یک متخصص هم به آرامش خود شما کمک خواهد کرد و هم در راه درمان کودک به یاریتان می‌آید. در اغلب مواقع والدین قادر به تشخیص علت لکنت زبان کودک نیستند بنابراین بهتر است که اگر لکنت در کودک بیش از یک‌ماه طول کشید حتما او را نزد متخصص ببرید.

‌۳-  احساس ترس و هیجان خود را به کودکتان منتقل نکنید، آرامش خود را حفظ کنید و به یاد داشته باشید که آمار بالایی از لکنت‌ها قابل درمان هستند. اگر شما دچار ترس و استرس شوید، کودک شما نیز همین احساسات را خواهد داشت و این باعث تشدید لکنت می‌شود.

‌۴- لکنت، درمان دارویی و جراحی ندارد. بعضی از والدین معتقدند که استفاده از آرام‌بخش ممکن است به درمان لکنت کمک کند. این در حالی است که این نوع از داروها ممکن است برای بزرگسالان مفید باشد اما برای کودکان تأثیری نخواهد داشت.

‌۵- با کودک به آرامی و در آرامش صحبت کنید، او را مجبور نکنید که تند حرف بزند و اشتباهات گفتاری که گاهی شیرین هم به‌نظر می‌آیند را تکرار و تشدید نکنید.

۶- جملات و کلماتش را تکمیل نکنید، در واقع نباید به جای او حرف بزنید. اگر کودکی که دارای لکنت است یک جمله عادی «آب بده» را که در ۲ ثانیه می‌شود ادا کرد، یک دقیقه طول می‌دهد، به آرامی و بدون جلب توجه به او گوش دهید تا خودش جمله‌اش را تمام کند.

‌۷- عصبی شدن، داد زدن، فشار آوردن و استرس وارد کردن به کودک نه‌تنها لکنت را تشدید می‌کند که اعتماد به نفس او را بسیار تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. جملاتی مثل «زود باش دیگه» «اصلا نمی‌خواد حرف بزنی» و… اصلا نباید از زبان شما شنیده شود.

‌۸- کودکی که دارای لکنت زبان است، خصوصا در سال‌های دبستان که محیط‌های بزرگ‌تر را تجربه می‌کند، گاه دچار سرخوردگی، عدم‌اعتماد به نفس، شرم از صحبت کردن، انزوا و صحبت نکردن در جمع می‌شود. لازم است که شما با تشویق کردنش، اعتمادبه‌نفس او را برای صحبت کردن در جمع بالا ببرید، نه اینکه خود نیز دچار سرخوردگی شوید و از اجتماعات به‌دلیل لکنت زبان کودکتان دوری کنید.

۹- حواس خود را متوجه حرفی که می‌زند بکنید، نه چگونه حرف زدنش و این حس را با اظهارنظرها و خوب گوش دادن به او منتقل کنید. مثلا اگر دارد یک ماجرای مهیج برایتان تعریف می‌کند، تمام حواستان را به ماجرا بدهید و با عکس‌العمل‌های مناسب نشان دهید که حواستان به محتوای صحبت کودک است و نه به نحوه صحبت کردنش؛ «اوه پس معلمتان این نظر را داشت» «علی چه ایده جالبی در این مورد داشته» نمونه جملاتی است که به کودک نشان می‌دهد حواس شما به محتوای حرف‌های اوست.

۱۰- حین صحبت کردن کودک، خصوصا هنگامی که در جمع شروع به حرف زدن می‌کند از گفتن عباراتی چون «آهسته‌تر صحبت کن»، «نفس عمیق بکش» و «آرام باش» خودداری کنید. همه اینها موقع خودش باید به کودک گفته شود. در جلسات گفتار درمانی یا زمانی که شما به او آموزش نفس‌گیری می‌دهید، زمان گفتن چنین جملات و عبارات تأکیدی است و نه در جمع.

۱۱- به چشم‌هایش نگاه کنید و ارتباط چشمی با او را قطع نکنید، این ارتباط چشمی نباید استرس را منتقل کند. بنابراین مراقب باشید که خودتان هنگام برقراری ارتباط چشمی استرس نداشته باشید که کودک این ترس و اضطراب را خیلی خوب درک می‌کند و مضطرب می‌شود، در چنین مواقعی ارتباط چشمی نه‌تنها باعث ایجاد قوت قلب در کودک نمی‌شود که شرایط را به‌مراتب سخت‌تر می‌کند.

۱۲- شما هم ملایم و شمرده با او صحبت کنید ولی نه غیرطبیعی. تند صحبت کردن شما باعث می‌شود که او احساس کند که با آرام صحبت کردنش وقت شما را می‌گیرد یا شما را عصبی می‌کند و اینگونه یا حرف نخواهد زد یا لکنتش تشدید خواهد شد.

۱۳- محیط خانه را از تشنج دور نگه دارید. دعوا و مشاجرات زناشویی و امر و نهی‌های فراوان به کودک، جزو عواملی است که تشدید لکنت را در پی دارد. «بکن» «نکن»های بیش از حد معمول و سخت‌گیرانه کودک را مضطرب می‌کند و اضطراب ممکن است علت به‌وجود آمدن لکنت نباشد اما قطعا در تشدید آن نقش مؤثری خواهد داشت.

۱۴- در جست‌وجوی شرایطی باشید که کودک بیشتر دچار لکنت می‌شود. ممکن است او زمانی که در جمع صحبت می‌کند لکنت داشته باشد یا هنگامی که با معلمش روبه‌رو می‌شود یا هنگام جواب پس دادن به والدین. هستند کودکانی که در جمع همسالان خود خوب و روان صحبت می‌کنند اما هنگام پاسخ دادن به درس دچار لکنت‌های شدید می‌شوند. شما اگر شرایط را بشناسید در بهبود آن تلاش خواهید کرد، ببینید که شرایط ایجاد لکنت زبان در کودک چه زمانی است، در میان همسالان؟ زمان عصبی شدن؟ وقتی تحت فشار زود صحبت کردن است؟ زمان پاسخ دادن به معلم؟ یا هر شرایط دیگری…

۱۵- هرگز از نحوه صحبت کردن او تقلید نکنید یا جلوی او از مشکلش با دیگران صحبت نکنید.

۱۶- با او نحوه‌ تنفس صحیح را تمرین کنید؛ ورود هوا از بینی وخروج آن از دهان.

۱۷- روزانه وقتی را برای صحبت‌کردن آرام و شمرده با او اختصاص دهید. برای این کار می‌توانید برایش آرام و شمرده کتاب بخوانید، شعر بخوانید و ماجراهای بامزه و هیجان‌انگیز را با لحنی شمرده و آرام برایش تعریف کنید.

۱۸- بابت صحبت کردنش از او انتقاد نکنید. به کودک این اطمینان را بدهید که او تحت هر شرایطی فرزند عزیز شماست و شما او را بدون هیچ قید و شرطی دوست دارید و تکیه‌گاهش هستید و برایش ارزش و احترام قائلید.

۱۹ – فراموش نکنید که لکنت با بهره هوشی ارتباطی ندارد. کودکانی که لکنت دارند دلیلی ندارد که بقیه مراحل رشدشان دچار مشکل باشند، هستند کودکانی که با وجود اختلالات گفتاری در درس و تحصیل، دانش‌آموزان بسیار موفق و درجه یکی هستند.

۲۰- به او آموزش دهید که اول کلمات و جملات را در ذهن خود منظم کند و سپس صحبت کند. همچنین او را تشویق کنید که جلوی آینه بایستد و نحوه ادای درست کلمات را با خود تمرین کند.

منبع: همشهری آنلاین

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>