محیط زیست را به مدرسه ببریم

از واژه‌هایی که به تدریج جای خود را در جهان و نیز ایران باز می‌کند، مدارس سبز است. در طراحی این مدارس به محیط‌زیست و ایجاد فضای سالم برای دانش‌آموزان توجه زیادی می‌شود.

در برخی شهرها کبوترها بدون هیچ نگرانی ای در پیاده روها کنار مردم راه می‌روند. این پرندگان که سال‌ها است کسی مزاحم آنها نمی‌شود به قدری از بابت مردمی که به حفاظت از محیط زیست بها می‌دهند مورد ملاطفت قرار گرفته‌اند که به نظر می‌رسد دیگر حتی پرواز کردن را فراموش کرده‌اند و گاهی خودشان به معضلی برای شهرداری تبدیل می‌شوند. البته بحران محیط زیست ناشی از آلودگی هوا نیز به گونه ای نیست که پرندگان را از آن فراری دهد.شهروندان برخی از کشورها نیز لباس‌هایی را که از اجزای بدن جانوران کمیاب درست شده است نمی‌پوشند تا به شکار و تجارت این جانوران رونق نبخشند. البته دقت و حساسیت مردم برخی از کشورها به حفظ محیط زیست تنها منحصر به دوست داشتن جانوران یا استفاده از اجناس درست شده از اعضای بدن جانوران نظیر پوست، عاج فیل و لاک لاک پشت نمی‌شود.

Hands on a globe

در این کشورها مردم به زباله‌های رها شده در طبیعت، فاضلاب‌های صنعتی، قطع بی رویه درختان، نحوه استفاده از کودها و سموم شیمیایی، حفظ سلامت رودها و آب‌های جاری و… حساس‌اند و هر ازگاهی شاهد فعالیت حامیان محیط زیست در این کشورها هستیم که به روش‌های مختلف و خلاقانه توجه خود را به حفظ محیط زیست نشان می‌دهند. درواقع آنها می‌دانند که دولت ممکن است در انجام وظیفه خود نسبت به حفاظت از محیط زیست اهمال کند. بنابراین خود شهروندان باید به حفظ محیط زیست بپردازند. طبیعی است که چنین حساسیتی نسبت به محیط زیست یک شبه و با زور و اجبار صرف به وجود نیامده است. بلکه حاصل سال‌ها آموزش در سطح عموم و به ویژه به کودکان و نوجوانان بوده است.

حفظ محیط زیست را به باور ذهنی کودکان تبدیل کنیم

تبدیل کردن امر حفاظت از محیط زیست به یک باور ذهنی و عادت تنها راهی است که در نهایت به حفظ محیط زیست می‌انجامد. بهترین زمان برای ایجاد چنین باوری نیز از دوران کودکی است. در این زمینه مدارس نقش حیاتی دارند. خوشبختانه مدتی است که واژه‌هایی نظیر مدرسه سبز مطرح شده است و زمزمه‌هایی در زمینه اهمیت آموزش حفاظت از محیط زیست در مدارس به گوش می‌رسد و برخی نهادها نیز در این زمینه گام‌های عملی برداشته‌اند. اما آن چه مشخص است این که مدیران و معلمان مدارس هنوز در این زمینه حساسیت لازم را پیدا نکرده‌اند.به عنوان نمونه می‌توان به نتایج تحقیقی که در سال ۲۰۰۶ به وسیله دو گروه پژوهشگران ایرانی و هندی منتشر شد اشاره کرد. این تحقیق در مدت دو سال در ۱۰۳ مدرسه در شهرهای میسور هند و تهران انجام شد و یکی از نتایج جالب آن این بود که در شهر تهران که میزان آلودگی هوا بسیار زیاد است آگاهی معلمان مدارس متوسطه این شهر درباره آلاینده‌ها به طور قابل توجهی کمتر از معلمان شهر میسور هند است. به نظر این محققان کلید موفقیت در آموزش‌های زیست محیطی آگاهی‌های آموزگاران است و به سختی می‌توان انتظار داشت که دانش آموزان مدارسی که معلمانشان در زمینه مسائل زیست محیطی آگاهی کمتری دارند، قادر به کسب مهارت‌های لازم برای حفظ طبیعت و ارتقای کیفیت محیط زیست در منطقه خود باشند. در نهایت از دو دولت هند و ایران به طور قاطع خواسته شد تا دوره‌های آموزشی مرتبط با محیط زیست را برای معلمان مدارس تدارک ببینند و به همین نسبت امکانات کمک آموزشی بیشتری در اختیار معلمان مدارس قرار دهند.

در همین زمینه مادر یک کودک دبستانی به نمونه ای از عدم حساسیت در مدارس نسبت به موضوعات زیست محیطی اشاره می‌کند. او می‌گوید: «فکر می کنم روزانه در هر کلاسی از مدرسه پسر من یک سطل زباله کیسه نایلون جمع می شود. چون بچه ها پس از خوردن خوراکی ها، نایلونی که در آن ساندویچ و غیره برده اند را دور می ریزند. معلم ها هم نمی گویند که این نایلون ها را به منزل برگردانید و مجدداً از آنها استفاده کنید و یا آنها را تشویق نمی کنند که کمتر نایلون مصرف کنند. خود من از هر روشی که مدرسه برای حفظ محیط زیست به فرزندم آموزش دهد استقبال می کنم و خودم هم آن را به کار می بندم چون نسبت به حفظ محیط زیست حساسم. اما متاسفانه تاکنون ندیده ام که در مدرسه در زمینه حفظ محیط زیست نکته جدید و عملی ای به فرزندم یاد بدهند».این در حالی است که طاها رسولی روانشناس کودکان می‌گوید: «کودکان ما خیلی زود مداد در دست می گیرند و بر روی کاغذ نقاشی می کنند یا مشق می نویسند. به این ترتیب می توان به آنها این گونه آموزش داد که همه اینها از چوب درست شده اند و با تراشیدن زیاد مدادها یا مصرف بیهوده کاغذها نباید موجب قطع درختان شد. در حین آموزش درباره هر عنصر طبیعی هم می توان شیوه حفظ آن را آموزش داد. آموزش درباره ارزش آب، آموزش درباره ارزش گیاهان با کمک به کودک در کاشت دانه و مراقبت از آن، شیوه های بازیافت زباله و… همگی در کلاس های مدرسه امکان پذیر است و می تواند مکمل درس ها باشد».

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

مرتضی خلخالی کارشناس آموزشی با اشاره به تحولات جهان در زمینه برنامه ریزی درسی به شیوه‌های انجام این قبیل آموزش‌ها در مدارس اشاره می‌کند. او می‌گوید: «تحولی که در طراحی رویکردهای برنامه ریزی و طراحی کتاب های درسی در جهان به ویژه برای خردسالان انجام شده حاوی کاربست رویکرد تلفیقی و از آن مهم تر میان رشته ای است. در این رویکرد مرز میان درس ها و نظام های رشته ای مختلف کم و بیش رنگ می بازد و بسیاری از مباحث درسی هم میان خود و هم با زندگی روزمره انسان و محیط زیست مرتبط می شود. مطابق اصول روانشناسی پرورشی از قبیل نظریه گشتالت می دانیم که دست کم هنگامی که پدیده های طبیعی محیط زیست کنجکاوی کودک یا خردسال را تحریک می کند، او در صدد برمی آید که واقعیت ها را با آن چه که در طبیعت و در زندگی خویش با آن روبه رو است توجیه کند. تلفیق مفاهیم و تدریس یکپارچه و کل نگرانه بسیاری درس ها مانند علوم تجربی یا علوم اجتماعی به یادگیری معنی دارتر و جذاب تر می انجامد».

برخی از کشورها پا را از این فراتر گذاشته و می‌کوشند در کتاب‌های درسی دانش‌آموزان را به شکل علمی با مشخصات گیاهان و جانوران بومی خود آشنا کنند. خلخالی می‌گوید: «کشور ایتالیا به علت توانایی علمی و برخورداری از متخصصان برنامه ریزی و روش ها، طرح عظیم زیست شناسی دبیرستانی امریکا را اقتباس کرده و به جای بررسی جانوران و گیاهان امریکایی، بیشتر از مثال های زیست محیطی خود استفاده می کند. تمامی دانش آموزان انگلستان نیز از سال۲ ۲۰۰ موظف به آموختن درس شهروندی طی یک برنامه درسی ملی هستند. در این برنامه علاوه بر آموزه هایی برای رشد ابعاد وجدانی و پرهیزکاری و… پروراندن مسئولیت پذیری نسبت به مسائل زندگی و زیست محیطی لحاظ شده است». آموزش نحوه حفاظت از محیط‌زیست در مدارس و افزایش دانش و آگاهی کودکان و نوجوانان در مناطقی که طبیعت منحصربه‌فرد و یا حفاظت‌شده دارند حتی می‌تواند به آهسته شدن و یا توقف روند نابودی محیط‌زیست نیز بینجامد. همچنین از جرائم خاص این مناطق نظیر شکار غیرمجاز یا قطع درختان نادر می‌کاهد و فراتر از آن بر حامیان محیط‌زیست این مناطق می‌افزاید. ایجاد حس قدرشناسی نسبت به مواهب محیط‌زیست و زندگی و نیز توجه به صرفه‌جویی از نتایج دیگری است که آموزش حفاظت از محیط‌زیست در دانش‌آموزان به جا می‌گذارد.

مدارس سبز، مدارسی منطبق با اصول حفظ محیط‌ زیست

از واژه‌هایی که به تدریج جای خود را در جهان و نیز ایران باز می‌کند، مدارس سبز است. در طراحی این مدارس به محیط‌زیست و ایجاد فضای سالم برای دانش‌آموزان توجه زیادی می‌شود. در برخی از مدارسی که به آن‌ها مدارس سبز اطلاق می‌شود بام ساختمان مدرسه مملو از گل و گیاه است. به عنوان مثال برای درست کردن باغچه‌ای بر روی بام مدرسه‌ای در شیکاگوی آمریکا از گیاهان خودرو استفاده‌شده که نیازی به آبیاری ندارند. در این مدرسه کلاس علوم در بام و میان گل‌ها و گیاهان برگزار می‌شود و حتی دانش‌آموزان می‌توانند لانه‌سازی کبوتران را نیز ببینند. نحوه طراحی این مدرسه به گونه‌ای است که کاملاً با اصول صرفه‌جویی در مصرف انرژی و حفاظت از محیط‌زیست منطبق است. در این مدرسه کمتر از حد معمول آب مصرف می‌شود و انرژی برق از منابع قابل تجدید به دست می‌آید. به این ترتیب دانش‌آموزان بازندگی گیاهان آشنا می‌شوند، نسبت به حفاظت از محیط‌زیست حساس می‌شوند و با شیوه‌های صرفه‌جویی در مصرف انرژی آشنا می‌شوند.به هر صورت بسیاری از آلودگی‌های زیست‌محیطی مثل آلودگی هوا، آلودگی آب‌ها و نیز مواردی نظیر از بین رفتن جنگل‌ها و نابودی گونه‌های منحصربه‌فرد گیاهی و جانوری ناشی از ناآگاهی افراد جامعه هستند. بنابراین آموزش در سطوح مختلف جامعه خواهد توانست جلوی بسیاری از مشکلات زیست‌محیطی را بگیرد. در این میان مدارس با آموزش به کودکان و نوجوانان می‌توانند در این زمینه تأثیرات گسترده‌ای به جا بگذارند.

منبع: آموزک

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>