اهمیت و نقش تغذیه با شیرمادر در سلامت و بقای کودک

تغذیه با شیرمادر علاوه بر این که خود یکی از استراتژیهای بسیار مهم برای رشد و بقاء کودکان است، در عین حال در صورت توقف تغذیه با شیرمادر، از تأثیر تمام استراتژی های دیگر هم کاسته میشود. برای مثال، ایمن سازی کودک بدون تغذیه با شیرمادر ناقص است زیرا دستگاه ایمن سازی نوزادان و شیرخواران […]

تغذیه با شیرمادر علاوه بر این که خود یکی از استراتژیهای بسیار مهم برای رشد و بقاء کودکان است، در عین حال در صورت توقف تغذیه با شیرمادر، از تأثیر تمام استراتژی های دیگر هم کاسته میشود. برای مثال، ایمن سازی کودک بدون تغذیه با شیرمادر ناقص است زیرا دستگاه ایمن سازی نوزادان و شیرخواران جوان هنوز از تکامل لازم برخوردار نیست در نتیجه نوزاد فقط مسلح به ایمونوگلوبولین هایی است که از مادر خود و از طریق جفت به دست آورده است و چون در زندگی داخل رحم که محیطی عاری از هرگونه عامل بیماریزا است، هیچ گونه تجربه ای از برخورد با عوامل عفونت زا ندارد،حین عبور از مجرای زایمانی و با قدم گذاردن به عرصه وجود، ناگزیر با انواع باکتری ها و ارگانیسم های بیماریزا روبرو می شود که فقط یک راه مطمئن برای محافظت در مقابل آنها دارد و آن هم تغذیه با شیرمادر است. چه، شیرمادر حاوی انواع و اقسام عناصر ضدعفونی اعم از عوامل اختصاصی نظیر لنفوسیت ها و آنتیبادی ها و عوامل غیراختصاصی است که شیرخواران را در مقابل بسیاری از بیماری های عفونی از جمله اوتیت میانی، باکتریمی، مننژیت ناشی از هموفیلوس آنفلوانزا و عوارض عفونی بیماری هایی نظیر آنتروکولیت نکروزان و …. محافظت می نماید. مهم تر از همه، شیرخواران و کودکان را در مقابل دو قاتل عمده یعنی بیماری های اسهالی و عفونت های حاد تنفسی (برنشیولیت، برنشیت، پنومونی و غیره) که توسط ایمن سازی همگانی، از آنها پیشگیری نمیشود، محافظت نموده در نتیجه بروز این قبیل بیماری ها و مرگ ومیر ناشی از آنها کاهش می یابد.

 

تغذیه انحصاری با شیرمادر، امکان ابتلا به عفونت های حاد تنفسی را تا ۵ برابر و احتمال مرگ ناشی از این بیماری ها را تا ۴ برابر کاهش می دهد. مطالعات نشان می دهد احتمال مرگ ومیر ناشی از عفونت های گوارشی و بیماری های اسهالی در بین شیرخواران جوانی که به طور انحصاری از شیرمادر تغذیه می کنند تا ۵۲ برابر کمتر از آن دسته از شیرخوارانی است که از شیرمصنوعی (خشک) تغذیه می کنند. کاهش چشمگیر ابتلا و مرگ ومیر ناشی از عفونت های حاد تنفسی و اسهال حتی در کشورهای صنعتی هم که از وضع بهداشتی مطلوب تری برخوردارند دیده می شود. سازمان جهانی بهداشت، تغذیه انحصاری با شیرمادر را به تنهایی مهم ترین وسیله برای جلوگیری از بیماریهای اسهالی معرفی می کند. باید توجه داشت که نه تنها مصرف شیر مصنوعی بلکه حتی مصرف آب هم بر میزان ابتلا و مرگ ومیر ناشی ازبیماری های اسهالی می افزاید و این امر حتی در کشورهای صنعتی هم به ثبوت رسیده است.
تغذیه با شیرمادر نه تنها در پیشگیری از بیماری ها، بلکه در درمان آنها نیز نقش مؤثر دارد، از جمله در درمان بیماری های اسهالی که اگر تغذیه با شیرمادر در جریان اسهال ادامه یابد از حجم مدفوع کاسته شده و حتی حجم محلول  O.R.S مورد نیاز نیز کمتر می شود.
اثرات ضدعفونی و نقش پیشگیری شیرمادر در ارتباط با بسیاری از ویروس ها به اثبات رسیده است. در حال حاضر تغذیه با شیرمادر سالانه در کاهش مرگ ومیر بیش از یک میلیون کودک زیر ۵ سال جهان که عمدتاًً مرگ ومیرشان ناشی از عفونت های گوارشی و تنفسی است موثر می باشد. به علاوه اگر به مادران، آگاهی، توان و انگیزه بیشتری برای تغذیه کودکانشان با شیرخود داده شود و از مادران شیرده حمایت لازم به عمل آید، می توان از مرگ ومیر بیش از ۱٫۳ میلیون کودک زیر یک سال نیز جلوگیری نمود و مانع ابتلا خیل عظیمی از کودکان به سوءتغذیه و بیماری ها گردید.
شیرمادر مناسب ترین غذای کودک بوده و نیازهای غذایی شیرخواران را به تنهایی تا پایان ۶ ماهگی تامین مینماید. شیرخواران تا پایان ۶ ماهگی یعنی تا شروع استفاده از غذای کمکی مادامی که به طور انحصاری از شیرمادر استفاده می کنند حتی به آب نیاز ندارند و این امر در مطالعات فراوانی که در مناطق گرم و خشک جهان هم انجام شده به اثبات رسیده است.
شیرمادر از نظر میزان انرژی، مقادیر و نوع پروتئین، چربی ها، لاکتوز، املاح و ویتامین ها تماماً کافی و واجد بهترین کیفیت از نظر غذایی است. کودکانی که از شیرمادر تغذیه می کنند علاوه بر این که کمتر دچار بیماری های مختلف می شوند به دلیل کیفیت مطلوب شیرمادر، معمولاً از مناسب ترین وضعیت رشد و تکامل نیز برخوردارند.
با شروع استفاده از غذاهای کمکی در پایان ۶ ماهگی باید نهایت دقت به عمل آید که غذاها از کیفیت و کمیت مناسبی برخوردار بوده و از هر گونه آلودگی به ویژه آلودگی به میکروارگانیسم های موجود در مدفوع عاری باشد. از طرف دیگر چون شیرمادر هنوز غذای اصلی شیرخوار به حساب می آید لذا باید او را با شیرمادر تغذیه کرد و بعد از شیردادن، به او غذا داد (با توجه به اهمیت و ارزش شیرمادر، پس از شروع غذای کمکی بهتر است حتّی دفعات شیردهی در شبانه روز افزایش یابد تا از حجم شیرمادر کاسته نشود.) فراموش نشود که در سال دوم عمر هم ۴۰% از مجموع کالری مورد نیاز کودکان از طریق تغذیه با شیرمادر تامین می شود. فقط با رعایت همه اصول فوق و استفاده از منحنی رشد (مناسب ترین و در حقیقت تنها وسیله مطمئن برای پایش رشد) است که می توان نحوه رشد کودک را پیگیری نموده و از مطلوب بودن آن اطمینان یافت.
شیرمادر بسیار سهل الهضم است و اگر چندین روز هم در پستان های مادر بماند فاسد نمی شود. تغذیه با شیرمادر به شدت از احتمال بروز آلرژی، آسم، اگزما و… می کاهد. به علاوه شیرمادر همیشه تمیز و گرم و پیوسته در دسترس می باشد و نیازی به رفتن به فروشگاه و خرید یا مهیا کردن آن ندارد. تغذیه با شیرمادر در زمان شب و در طول مسافرت و امثال آن بسیار آسان تر و کم دردسرتر است.
تغذیه باشیرمادر خیلی کمتر موجب چاقی کودک می شود و به شدت از احتمال بروز هیپوترمی نوزادان می کاهد. شیرمادر به دلیل محدودیت مواد دفعی (ناشی از متابولیسم آن) برای کلیه نوزادان کاملاً قابل تحمل بوده و برای نوزادان نارس و کم وزن بهترین غذا و تغذیه با شیرمادر مناسب ترین روش تغذیه آنان است. جذب مواد مغذی موجود در شیرمادر از جمله جذب چربی ها پروتئین، کلسیم آهن و…. فوق العاده مطلوب و مشکلات ناشی از روئیدن دندان ها و نیز پوسیدگی دندان در کودکانی که از شیرمادر تغذیه می کنند به مراتب کمتر است. سندرم مرگ ناگهانی شیرخوار در بین کودکانی که شیرمادر می خورند بسیار کمتر است. تغذیه با شیرمادر در جلوگیری و یا کاهش احتمال بروز پارهای از بیماری ها در سنین بلوغ و بالاتر نیز نقش دارد. از جمله در کودکانی که با شیرمادر تغذیه می شوند احتمال ابتلا به بیماری بدخیم لنفوم ۶ بار کمتر از کودکانی است که شیرمصنوعی می خورند. همچنین احتمال بروز دیابت جوانان ، بیماری کرون ، کولیت اولسرو، بعضی از بیماری های کبدی و… در آنان بسیار کمتر از کودکانی است که از شیر مصنوعی تغذیه می کنند.
تغذیه با شیرمادر منجر به ایجاد رابطه عاطفی مستحکم و دو طرفه بین مادر و فرزند می گردد. مادر و فرزند هر دو کاملاً ارضا شده و احتمال کودک آزاری خیلی کمتر می شود. تکامل بینایی، تکلم و راه افتادن کودکانی که از شیرمادر تغذیه نموده اند خیلی سریع تر صورت پذیرفته و این قبیل کودکان در آینده، از تعادل روانی مناسب تری برخوردارند.

تغذیه با شیرمادر مزایای بی شمار دیگری هم دارد از جمله:

در کودکانی که با شیرمادر تغذیه می شوند احتمال ابتلا به بیماری در ۲ ماه اول زندگی ۶۱ بار کمتر است، حدت بینایی بیشتر بوده و احتمال به کاتاراکت بعید است.
شیرمادر عامل تشدید پیوند عاطفی، تکامل روحی و شناختی کودک و بهترین عامل رفاه عمومی کودک و رشد و تکامل اوست.
تغذیه با شیرمادر طبیعی ترین و مؤثرترین راه درک و تامین نیاز کودک است و از طرفی برای یک کودک خردسال هیچ چیز تسکین دهنده تر و آرامش بخش تر از نزدیکی به مادر و نوشیدن شیرگرم او نیست و به همین دلیل  FTT که به معنی اختلال رشد همراه با اختلالات روحی، روانی است در این کودکان مشاهده نمی شود. شیرمادر علاوه بر غذای جسم و غذای ایمونولوژیک، تغذیه عاطفی نیز لقب گرفته است.
نقش شیردهی در سلامت جسمی روانی مادر
شیر دادن علاوه بر انجام یک کار عبادی، تلاشی است در جهت ارتقای درجات معنوی مادر که مزایای فراوانی نیز برای او دارد.
یکی از مشکلات فکری خانم ها به خصوص آنان که برای اولین بار مادر می شوند روش مادری کردن و چگونگی تربیت فرزند است. تغذیه با شیرمادر طبیعی ترین و مؤثرترین راه پیبردن به نیاز طفل و اطمینان از بر آورده شدن آن و مهم ترین قدم برای یاد گرفتن روش مادری است. مادری کردن خسته کننده است ولی تغذیه با شیرمادر برقرارکننده تعادل بین مراقبت کردن و مراقبت گرفتن است در حقیقت شیردادن پلی بین مادر و کودک به حساب می آید. تغذیه با شیرمادر به ویژه شب ها برای مادران مناسب تر از تغذیه کودک با شیرمصنوعی است زیرا نیاز به آماده کردن شیر نیست. مسافرت و رفت و آمد مادر در این روش تغذیه راحت تر بوده و در اورژانس ها و معطلی در ترافیک، مادر نگرانی ندارد زیرا شیر او همیشه ودر همه جا در دسترس است.

چون مادران در هنگام شیردادن می نشینند یا دراز می کشند در حقیقت به استراحت اجباری دعوت می شوند که این استراحت برای حفظ سلامت آنان  لازم است.
تغذیه با شیرمادر آزردگی ناشی از زایمان را برطرف می کند و احساسات مثبت مادرانه را جلوه گر می سازد.
تغذیه با شیرمادر تماس بدنی صمیمی و مطلوبی ایجاد می کند. مادر و کودک از لحاظ روانی احساس یکی بودن می کنند و علاوه بر رفع نیاز شیرخوار، نیازهای روانی مادر نیز برآورده می شود. مادرانی که خود به فرزندانشان شیر می دهند او را بهتر درک می کنند و برای آنان محدودیت کمتری قائل می شوند. درجه حساس بودن این مادران به نیاز فرزندانشان بالااست. این حساسیت به مادر کمک می کند که نیازهای شیرخوار را سریع تر بر آورده کرده، رفتار درست را به موقع از خود نشان دهد. نزدیکی و صمیمیت زیاد ناشی از شیر دادن، حس تشخیص و نیروی دریافت سریع تر و مطمئن تر احساسات و احتیاجات کودک و چگونگی تامین آن را نشان می دهد. شیردهی کمک می کند تا مادر بودن، آموخته شود و مادر یاد بگیرد که با نرمی و انعطاف پاسخگوی نیازهایی از قبیل محبت و مراقبت باشد و توقعات شخصی را موقتاً کنار بگذارد.
اگر مادری شیر نداده باشد، نمی تواند رابطه مادر و فرزندی ناشی از شیردهی را که فرصتی با ارزش و استثنایی است درک کند. مادران اظهار می دارند که لذتبخش ترین لحظات زندگی آنان زمان شیر دادن به کودکان است و زمانی که شیرخوار توقف می کند و با لبخند تشکرآمیز قدردانی خود را اعلام و دوباره شروع به شیر خوردن می کند، آرزو می کنند زمان از حرکت باز ایستد و آنان این لحظات شیرین را بیشتر حس کنند. ضمن این که شیردهی تضمین کننده مادر خوب بودن نیست ولی هر مادری باید مهم ترین چیز یعنی محبت و عشق را به فرزند خود هدیه کند.
تغذیه با شیرمادر عامل ایجاد رفتارهای بهداشتی تر مادر (مثلاً نکشیدن سیگار)، افزایش حس تندرستی و مراقبت و ایجاد کننده محیط پر نشاط است.
مادران شیرده نسبت به زندگی خانوادگی هوشیارتر هستند و تفکر آزادمنشانه بیشتری دارند نحوه برخورد و انتظارات آنان از فرزندشان نیز متفاوت است. این مادران درک بهتری از کودک خود داشته و زندگی زناشویی شان با مشکلات کمتری همراه است.
مادرانی که شیر نمی دهند بیشتر دچار اضطراب، استرس، افسردگی، واپس گرایی، خستگی و احساس تقصیر می شوند.
مادر شیرده آرامش داشته و تمایل بیشتری به ایجاد ارتباط متقابل با کودک خود و تطابق با وظیفه مادری، دارد.
برای خانمی که اولین بار مادر می شود کسب اعتماد به نفس سریع تر و توان مراقبت بیشتر است.
مادر در زمان شیردادن می تواند استراحت کند تا انرژی از دست رفته را به دست آورد و یا می تواند ضمن آن که شیر می دهد با شیرخوار صحبت و او را نوازش کند تلویزیون هم تماشا کند یا به رادیو گوش بدهد و یا مطالعه نماید و به این ترتیب در حین شیردادن، احساس جالبی از مواظبت، مشاهده، شنیدن، نوازش، لمس کردن و لذت بردن از شیردهی داشته باشد.
خانم هایی که خود به فرزندشان شیر می دهند در زمان سالمندی کمتر به استئوپروز و پوکی استخوان مبتلا می شوند زیرا ساختمان استخوان مرتب در حال تجدید است. از دست رفتن مواد معدنی استخوان در حاملگی و شیردهی موقتی بوده و مقدار کلسیم و فسفر سرم مادران شیرده بیشتر است.
مادران شیرده بعد از زایمان سریع تر به حالت سلامتی کامل برمی گردند. تغذیه با شیرمادر مرگ مادران به علت خونریزی بعد از زایمان را کاهش می دهد. چاقی نیز در این مادران کمتر اتفاق می افتد.
سرطان پستان در زنانی که دیر فرزند به دنیا آورده یا کمتر حامله شده و یا شیر نداده اند، بیشتر است. هر چه طول مدت شیر دادن بیشتر باشد سرطان پستان کمتر می شود.
مادرانی که شیر می دهند اگر خودشان هم در طفولیت شیرمادر خورده باشند، کمتر به سرطان پستان مبتلامی شوند.

مادران مبتلابه آتریت روماتوئید که شیر می دهند به درمان بهتر پاسخ داده و مرگ ومیر آنان نیز کمتر است. مادران مبتلا به فشارخون، در زمان شیردهی به علت ترشح پرولاکتین، از آرامش بیشتری برخوردارند و آمار ابتلا به عفونت مثانه نیز در این مادران بسیار کمتر است.
شیرمادر همیشه آماده و در دسترس است و بلافاصله نیاز شیرخوار را برطرف می کند. آماده کردن این شیر، نیازی به بلند شدن از خواب و تهیه آب جوش، مخلوط کردن، گرم کردن و …. ندارد. شیرمادر سالم است و هیچ جای نگرانی در مورد اشتباه درست کردن، ایجاد بیماری و عدم سازش با کودک وجود ندارد.
کودکی که شیرمصنوعی می خورد ممکن است در شرایط اضطراری مثل خاموشی برق و قطع آب و غیره از دسترسی به شیر تازه و سالم محروم بماند ولی مادری که شیر می دهد نگران این مسائل نیست.
در این نوع تغذیه وقت مادر کمتر گرفته می شود و او می تواند به سایر کودکان هم رسیدگی کند. به دیگران نیز عشق بورزد و با آنان ارتباط خوب برقرار نمایدو احساس کند که وجودش لازم است و کسی نمی تواند جای او را بگیرد.
شیردادن قوی ترین پیوند عاطفی را بین مادر و فرزند ایجاد می کند و مادر را توانمند می سازد تا از عهده مادری برآید.

منبع: سایت ترویج تغذیه با شیر مادر

۱۶
آذر ۱۳۹۲
مادربانو
دسته‌ها مطالب خواندنی
دیدگاه‌ها بدون دیدگاه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>